Дар даврони соҳибистиқлолии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳкими пояҳои маънавӣ, рушди фарҳанги мутолиа ва ташаккули тафаккури илмӣ ҳамчун самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ муайян гардидаанд. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёмҳои ҳамасолаи худ ба Маҷлиси Олӣ борҳо таъкид менамоянд, ки ояндаи кишвар аз сатҳи дониш, маърифат ва ҷаҳонбинии насли ҷавон вобастагии мустақим дорад. Дар ҳамин замина роҳандозии озмунҳои ҷумҳуриявии фарҳангиву маърифатӣ ҳамчун иқдоми муассир ва саривақтӣ ба ҳисоб меравад. Ин озмунҳо на танҳо шакли рақобат, балки мактаби бузурги тарбия, худшиносӣ ва рушди шахсият мебошанд. Онҳо ҷавононро ба омӯзиши амиқ, мутолиаи пайваста ва андешаи мустақил ҳидоят мекунанд. Китобхонаҳо дар татбиқи ҳадафҳои ин сиёсати фарҳангӣ нақши калидӣ доранд.
Озмуни ҷумҳуриявии «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» яке аз муҳимтарин ва фарогиртарин ташаббусҳои фарҳангӣ ба шумор меравад, ки ҳадафи асосии он эҳёи фарҳанги китобхонӣ дар ҷомеа мебошад. Дар шароите, ки ҷараёнҳои иттилоотии рақамӣ таваҷҷуҳи ҷавононро бештар ба худ ҷалб мекунанд, ин озмун нақши мувозинатӣ ва тарбиявӣ дорад. Он ҷавононро ба мутолиаи осори адабии классикӣ ва муосир, китобҳои таърихӣ, илмӣ ва фарҳангӣ ҷалб менамояд. Мутолиа дар доираи ин озмун ба одати доимӣ табдил ёфта, ҷаҳонбинии иштирокчиёнро ғанӣ мегардонад. Китоб дар ин раванд ҳамчун манбаи аслии дониш ва тафаккур муаррифӣ мешавад. Озмуни мазкур муносибати ҷомеаро ба китоб тағйир дода, онро дубора ба маркази ҳаёти маънавӣ бармегардонад. Китобхона ҳамчун ниҳоди фарҳангӣ дар доираи озмуни ҷумҳуриявии «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» вазифаи бисёрҷонибаро иҷро мекунад. Пеш аз ҳама, он дастрасии хонандагонро ба адабиёти зарурӣ таъмин менамояд. Илова бар ин, китобхона бо ташкили намоишҳои китоб, рӯнамоии асарҳои нав, баргузории маҳфилҳои адабӣ ва машваратҳои китобдорӣ саҳми фаъол мегузорад. Донишҷӯён дар раванди омодагӣ меомӯзанд, ки чӣ гуна китоб интихоб намоянд, онро таҳлил кунанд ва андешаи худро дуруст баён созанд. Ин малакаҳо барои рушди зеҳнӣ ва касбии онҳо аҳамияти бузург доранд. Бо ин роҳ китобхона ба мактаби воқеии мутолиа табдил меёбад.
Озмуни ҷумҳуриявии «Илм – фурӯғи маърифат» ҳамчун ташаббуси муҳими илмӣ-маърифатӣ ба рушди тафаккури илмӣ ва ҷалби ҷавонон ба фанҳои дақиқ, табиӣ ва техникӣ равона гардидааст. Дар замони рушди босуръати технология ва илм талабот ба мутахассисони баландихтисос афзоиш меёбад. Озмуни мазкур ҷавононро ба омӯзиши амиқи фанҳои дақиқ, таҳқиқ ва таҷриба водор месозад. Озмуни мазкур ҷаҳонбинии илмиро ташаккул дода, қобилияти таҳлил ва хулосабарориро инкишоф медиҳад. Барои ҷавонон иштирок дар чунин озмун имкониятест барои ошкор намудани истеъдод ва муайян кардани роҳи ояндаи касбӣ. Китобхона дар доираи озмуни «Илм – фурӯғи маърифат» ҳамчун маркази иттилоотии илмӣ амал мекунад. Фонди адабиёти илмӣ, китобҳои дарсӣ, дастурҳои методӣ ва маҷаллаҳои соҳавӣ барои иштирокчиён манбаи муҳим ба ҳисоб мераванд. Китобхона бо ташкили гӯшаҳои илмӣ, машваратҳои иттилоотӣ ва муаррифии манбаъҳои нав ба омодагии донишҷӯён мусоидат менамояд. Ин раванд ба пайвасти илм ва таҳсил мусоидат карда, муҳити таҳқиқотиро дар муассисаи таълимӣ тақвият мебахшад. Бо ин роҳ китобхона на танҳо хизматрасон, балки шарики илмӣ мегардад.
Озмуни ҷумҳуриявии «Шоҳномахонӣ» ҳамчун иқдоми муҳими фарҳангӣ ба эҳёи мероси гаронбаҳои адабии ниёгон равона шудааст. Асари безаволи Абулқосим Фирдавсӣ «Шоҳнома» на танҳо ёдгории адабӣ, балки китоби худшиносӣ, ватандӯстӣ ва ахлоқ мебошад. Қироати «Шоҳнома» ҷавононро бо таърихи бостонӣ, қаҳрамониҳои миллӣ ва арзишҳои инсондӯстона ошно месозад. Озмуни мазкур ҳисси ифтихори миллӣ ва эҳтиром ба гузаштагонро дар дилу зеҳни иштирокчиён бедор мекунад. Дар шароити муосир чунин ташаббус барои ҳифзи ҳувияти миллӣ аҳамияти хоса дорад. Китобхонаи коллеҷи техникӣ дар татбиқи озмуни «Шоҳномахонӣ» нақши фаъол мебозад. Ташкили маҳфилҳои қироат, намоиши нусхаҳои гуногуни «Шоҳнома», вохӯриҳои адабӣ ва машваратҳои омӯзишӣ ба рушди шавқу рағбати донишҷӯён мусоидат мекунад. Ин фаъолиятҳо на танҳо сатҳи дониш, балки қобилияти суханварӣ ва баёни фикрро низ инкишоф медиҳанд. Китобхона бо ин роҳ фазои фарҳангии муассисаро ғанӣ мегардонад. Ҷавонон дарк мекунанд, ки мероси адабӣ танҳо хотираи гузашта не, балки роҳнамои имрӯз ва фардо мебошад. Нақши китобхона дар татбиқи озмунҳои ҷумҳуриявӣ танҳо бо пешниҳоди китоб маҳдуд намешавад, балки фаъолияти он ҳамчун маркази ҳамоҳангсоз ва роҳнамо низ муҳим мебошад. Китобхона бояд муҳите фароҳам оварад, ки дар он донишҷӯён на танҳо мутолиа кунанд, балки андешаи худро ташаккул дода тавонанд. Дар раванди омодагӣ ба озмунҳо китобдорон ба иштирокчиён дар интихоби адабиёти мувофиқ, тарзи кор бо манбаъҳо ва усулҳои омӯзиш машварат медиҳанд. Ин раванд ба баланд бардоштани сатҳи омодагии зеҳнии донишҷӯён мусоидат мекунад. Китобхона бо ҳамин роҳ ба як мактаби мустақили маърифат табдил меёбад. Ҳар як иштирокчӣ дарк мекунад, ки китобхона танҳо ҷои гирифтани китоб нест, балки фазои рушди шахсият мебошад. Ин тафаккур барои ташаккули фарҳанги мутолиаи устувор аҳамияти бузург дорад.
Дар фаъолияти ҳаррӯзаи китобхона ташкили чорабиниҳои мақсаднок вобаста ба озмунҳо ҷойгоҳи махсус дорад. Маҳфилҳои китобхонӣ, вохӯриҳои илмӣ-адабӣ, рӯзҳои муаррифии китоб ва дарсҳои кушоди мутолиа ба ҷалби бештари донишҷӯён мусоидат менамоянд. Ин чорабиниҳо муҳити рақобати солимро ба вуҷуд меоранд ва шавқу рағбатро ба донишандӯзӣ афзоиш медиҳанд. Донишҷӯён тавассути иштирок дар чунин фаъолиятҳо малакаи суханварӣ, таҳлил ва муаррифии фикрро меомӯзанд. Китобхона бо ташкили чунин чорабиниҳо ба татбиқи амалии ҳадафҳои озмунҳои ҷумҳуриявӣ мусоидат мекунад. Ин раванд нишон медиҳад, ки китобхона метавонад нақши фаъол ва таъсиргузор дошта бошад. Маҳз чунин фаъолият китобхонаро ба маркази зиндаи маърифат табдил медиҳад. Дар доираи озмуни «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст» китобхона вазифадор аст, ки на танҳо фонди адабиётро ғанӣ гардонад, балки фарҳанги дурусти мутолиаро низ ташаккул диҳад. Мутолиаи сатҳӣ наметавонад натиҷаи дилхоҳ диҳад, аз ин рӯ омӯзиши усулҳои хондани таҳлилӣ аҳамияти калон дорад. Китобдорон метавонанд ба донишҷӯён тарзи кор бо матн, ҷудо кардани андешаҳои асосӣ ва таҳияи хулосаро омӯзонанд. Ин малакаҳо барои иштироки муваффақ дар озмунҳо муҳиманд. Бо чунин равиш мутолиа ба раванди эҷодӣ табдил меёбад. Донишҷӯ китобро на танҳо мехонад, балки бо он муколама мекунад. Ин муносибат тафаккури танқидиро ташаккул медиҳад. Дар озмуни «Илм – фурӯғи маърифат» китобхона ҳамчун пули робита байни донишҷӯ ва манбаи илмӣ хизмат мекунад. Дар замони муосир иттилоот фаровон аст, аммо на ҳама манбаъ боэътимод ва илмӣ мебошад. Китобхона бо пешниҳоди адабиёти санҷидашуда ба донишҷӯён дар интихоби дурусти манбаъҳо кӯмак мерасонад. Ин раванд ба ташаккули масъулияти илмӣ мусоидат мекунад. Донишҷӯ меомӯзад, ки ҳар иттилоотро бе таҳлил қабул накунад. Бо ин роҳ фарҳанги илмӣ ташаккул меёбад. Китобхона дар ин замина ҳамчун посдори сифати дониш амал мекунад.
Иштирок дар озмунҳои илмӣ донишҷӯёнро ба омӯзиши амиқ ва мустақилона водор месозад. Онҳо дарк мекунанд, ки дониш танҳо азёдкунӣ нест, балки фаҳмиш ва истифода мебошад. Китобхона бо фароҳам овардани шароити омӯзишӣ ин равандро дастгирӣ мекунад. Муҳити ором, дастрасӣ ба адабиёти зарурӣ ва машварати китобдорӣ барои омӯзиши самаранок мусоидат менамояд. Ин таҷриба ба донишҷӯён барои фаъолияти минбаъдаи касбӣ низ муфид аст. Онҳо малакаи ҷустуҷӯи иттилоот ва худомӯзиро аз худ мекунанд. Ин малакаҳо дар ҷомеаи муосир аҳамияти стратегӣ доранд.
Озмуни «Шоҳномахонӣ» бошад, на танҳо чорабинии адабӣ, балки мактаби ахлоқ ва ватандӯстӣ мебошад. Қироати «Шоҳнома» ҷавононро бо арзишҳои ҷасорат, адолат ва масъулият ошно месозад. Ин асар таърихи муборизаҳои миллӣ ва ғояҳои инсондӯстиро таҷассум мекунад. Китобхона бо ташкили маҳфилҳои қироат фазои эҳтиром ба мероси адабиро фароҳам меорад. Ин фаъолиятҳо ба рушди забон ва фарҳанги сухан мусоидат мекунанд. Ҷавонон меомӯзанд, ки забони модариро дуруст ва равон истифода баранд. Бо ин роҳ китобхона ба ҳифзи забон ва фарҳанг саҳм мегузорад. Дар фаъолияти китобхона ҳамкории зич бо омӯзгорон ва маъмурияти муассиса аҳамияти калон дорад. Танҳо бо талоши дастаҷамъона метавон натиҷаи дилхоҳ ба даст овард. Омӯзгорон метавонанд донишҷӯёнро ба китобхона ҳидоят кунанд, китобхона бошад, онҳоро бо манбаъҳои зарурӣ таъмин менамояд. Ин ҳамкории мутақобил муҳити ягонаи маърифатиро ба вуҷуд меорад. Дар чунин муҳит донишҷӯ худро дар маркази таваҷҷуҳ эҳсос мекунад. Ин эҳсос барои рушди фаъолият ва масъулиятшиносӣ мусоидат мекунад. Бо ҳамин роҳ сатҳи умумии маърифат дар коллеҷ боло меравад.
Иштироки фаъоли донишҷӯён дар озмунҳои ҷумҳуриявӣ нишон медиҳад, ки фаъолияти китобхона самаранок аст. Натиҷаҳои бадастомада на танҳо ифтихор, балки масъулияти бештарро низ ба бор меоранд. Китобхона бояд ин таҷрибаро таҳлил намуда, фаъолияти худро пайваста такмил диҳад. Ҳар як озмун метавонад дарси нав барои рушди минбаъда бошад. Бо чунин равиш китобхона ба ниҳоди омӯзанда табдил меёбад. Ин сифат барои мутобиқ шудан ба талаботи замон муҳим аст. Танҳо китобхонаи фаъол метавонад ҷавобгӯи ниёзҳои ҷомеаи муосир бошад. Паёми ҳамасолаи Пешвои миллат ба Маҷлиси Олӣ ҳамчун ҳуҷҷати стратегӣ барои тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа, аз ҷумла маориф, илм ва фарҳанг, аҳамияти роҳнамо дорад. Дар Паём пайваста ба баланд бардоштани сатҳи маърифат, рушди тафаккури илмӣ ва тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир мегардад. Ин дастурҳо барои фаъолияти китобхонаҳо низ самти равшан муайян менамоянд. Китобхона бояд на танҳо нигоҳдорандаи китоб, балки таблиғгари дониш, маърифат ва худшиносӣ бошад. Паём моро водор месозад, ки ба китобхона бо нигоҳи нав, ҳамчун маркази фаъоли зеҳнӣ ва маънавӣ муносибат намоем. Дар ҳамин замина, дастгирии озмунҳои ҷумҳуриявӣ яке аз роҳҳои муассири татбиқи нуктаҳои Паём ба ҳисоб меравад. Фаъолияти китобхона бояд бо мазмун ва рӯҳияи Паём ҳамоҳанг бошад.
Дар заминаи дастурҳои Паёми Пешвои миллат, китобхонаҳои муассисаҳои таълимӣ вазифадоранд фаъолияти худро мутобиқ ба талаботи замон такмил диҳанд. Имрӯз китобхона бояд ба фазое табдил ёбад, ки ҷавонон дар он на танҳо дониш мегиранд, балки андешидан, таҳлил кардан ва хулосабарорӣ меомӯзанд. Озмунҳои ҷумҳуриявӣ дар ин раванд ҳамчун ангезаи қавӣ хизмат мекунанд. Иштирок дар онҳо донишҷӯёнро ба мутолиаи амиқ ва ҷиддӣ водор месозад. Китобхона бо дастгирии ин раванд ба рушди фарҳанги омӯзиши мустақил мусоидат менамояд. Ин фарҳанг барои ҷомеаи муосир аҳамияти ҳаётан муҳим дорад. Зеро танҳо шахси мутолиакунанда метавонад шаҳрвандии фаъол дошта бошад. Дар шароити рушди технологияҳои иттилоотӣ китобхона бояд ҳамзамон суннат ва навовариро бо ҳам пайванд диҳад. Китобҳои чопӣ дар баробари манбаъҳои электронӣ бояд истифода шаванд. Озмунҳои ҷумҳуриявӣ нишон медиҳанд, ки китоб ҳанӯз ҳам манбаи асосии дониш боқӣ мемонад. Аммо усулҳои пешниҳоди он метавонанд нав бошанд. Китобхона бо истифода аз шаклҳои муосири таблиғ метавонад таваҷҷуҳи ҷавононро бештар ҷалб намояд. Ин равиш ба густариши доираи китобхонҳо мусоидат мекунад.
Дар натиҷаи иштироки фаъолона дар озмунҳои ҷумҳуриявӣ муҳити маърифатӣ дар коллеҷ ба марҳилаи нав ворид мегардад. Донишҷӯён ба китоб ва илм бо нигоҳи дигар менигаранд. Мутолиа ба эҳтиёҷ табдил меёбад, на ба вазифаи маҷбурӣ. Ин тағйирот нишондиҳандаи самаранокии фаъолияти китобхона мебошад.
Озмунҳои ҷумҳуриявӣ ҳамчунин ба ташаккули фарҳанги рақобати солим мусоидат менамоянд. Донишҷӯён меомӯзанд, ки барои муваффақият меҳнат ва сабр зарур аст. Онҳо малакаи идоракунии вақт, таҳияи мавод ва муаррифии донишро аз худ мекунанд. Китобхона бо дастгирии ин раванд ба рушди малакаҳои ҳаётӣ саҳм мегузорад. Ин малакаҳо дар фаъолияти минбаъдаи касбӣ низ бисёр муҳим мебошанд. Ҷавонон бо иштирок дар озмунҳо ба худ боварӣ пайдо мекунанд. Ин боварӣ омили муҳими муваффақият аст. Озмунҳои ҷумҳуриявии «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст», «Илм – фурӯғи маърифат» ва «Шоҳномахонӣ» дар рушди маънавӣ, илмӣ ва фарҳангии ҷомеа нақши калидӣ доранд. Китобхона ҳамчун маркази дониш ва маърифат дар татбиқи ҳадафҳои ин озмунҳо мавқеи муҳим ишғол мекунад. Барои мо, кормандони китобхона, дастгирии ин ташаббусҳо на танҳо вазифаи касбӣ, балки рисолати шаҳрвандӣ мебошад. Бо такя ба Паёми Пешвои миллат ва сиёсати фарҳангии давлат, китобхона метавонад ба маркази воқеии худшиносӣ ва дониш табдил ёбад. Ин роҳ роҳи рушди устувори ҷомеа мебошад. Ҳадафи ниҳоӣ тарбияи насли босавод, худшинос ва ватандӯст аст.
Турдиева МАВҶУДА Маҳмудова, мудири китобхонаи Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М.Осимӣ
