Наврӯз на танҳо як ҷашни тақвимӣ, балки як падидаи амиқи маънавӣ ва иҷтимоӣ мебошад, ки бо фарорасии он дар қалби инсон эҳсоси нав, нерӯи тоза ва орзуҳои дурахшон бедор мегарданд. Ҳар сол, вақте ки фасли баҳор фаро мерасад ва табиат аз хоби тӯлонии зимистона берун мешавад, инсон низ худро ҳамчун як ҷузъи ҷудонашавандаи ин раванд эҳсос мекунад ва дар ботини худ тағйироти мусбатро таҷриба менамояд. Ин эҳсос на танҳо бо зебоии табиат, балки бо мазмуни амиқи фалсафии Наврӯз алоқаманд мебошад, ки инсонро ба сӯи худшиносӣ ва такомули маънавӣ раҳнамун месозад. Наврӯз ба инсон имконият медиҳад, ки ба зиндагии худ бо нигоҳи нав назар андозад, аз таҷрибаи гузашта ибрат гирад ва бо нияти нек ба сӯи оянда ҳаракат намояд. Дар чунин лаҳзаҳо инсон бештар ба арзишҳои инсонӣ, аз қабили ростқавлӣ, меҳрубонӣ, адолат ва эҳтиром ба дигарон рӯ меорад, ки ин ҳама барои рушди ҷомеаи солим замина фароҳам меорад. Ин ҷашн дар асл як мактаби зиндаи ахлоқ ва фарҳанг аст, ки дар он инсон меомӯзад чӣ гуна бо табиат ва ҷомеа дар ҳамоҳангӣ зиндагӣ кунад. Маҳз ҳамин хусусияти тарбиявии Наврӯз онро аз дигар ҷашнҳо фарқ мекунад ва ба он мазмуни фарогир мебахшад. Бо фарорасии Наврӯз, фазои ҷомеа низ тағйир ёфта, муҳити умумӣ ба як муҳити пур аз шодмонӣ, ҳамдилӣ ва эҳтироми мутақобил табдил меёбад. Ин ҳолат ба таҳкими муносибатҳои иҷтимоӣ ва баланд гардидани сатҳи маънавии ҷомеа мусоидат менамояд. Аз ин лиҳоз, Наврӯз на танҳо як ҷашни мавсимӣ, балки як падидаи муҳими иҷтимоӣ мебошад, ки метавонад ба рушди устувори ҷомеа таъсири мусбат расонад.
Яке аз ҷанбаҳои муҳими Наврӯз дар он аст, ки он инсонро ба навсозии на танҳо муҳити зоҳирӣ, балки ҷаҳони ботинии худ низ водор месозад, ки ин раванд барои рушди шахсият аҳамияти махсус дорад. Дар рӯзҳои пеш аз Наврӯз мардум ба тозакунии хонаҳо, ободонии муҳити зист ва омодагӣ ба истиқболи ҷашн машғул мешаванд, ки ин амалҳо дорои маънои рамзии амиқ мебошанд. Ин раванд нишон медиҳад, ки инсон мехоҳад зиндагии худро аз нав оғоз кунад ва ҳама гуна нокомиҳо ва мушкилоти гузаштаро паси сар намояд. Дар баробари ин, омодасозии дастурхони идона ва пухтани таомҳои миллӣ, аз ҷумла суманак, рамзи фаровонӣ, баракат ва некуаҳволии зиндагӣ ба ҳисоб меравад. Мулоқоти хешу табор, дидорбинӣ бо дӯстону наздикон ва изҳори эҳтиром ба калонсолон низ аз ҷумлаи суннатҳои муҳими Наврӯз мебошанд, ки ба таҳкими робитаҳои иҷтимоӣ мусоидат мекунанд. Ин амалҳо нишон медиҳанд, ки Наврӯз танҳо як ҷашни инфиродӣ нест, балки як ҷашни умумимиллӣ ва ҷамъиятӣ мебошад, ки тамоми ҷомеаро фаро мегирад. Дар чунин фазо инсон худро танҳо эҳсос намекунад, балки худро як қисми ҷомеаи бузург медонад, ки дар он ҳар як шахс нақши муҳим дорад. Ин эҳсоси ҳамбастагӣ барои рушди ҷомеаи устувор аҳамияти калон дорад. Ҳамзамон, Наврӯз инсонро ба саховат ва кумак ба дигарон даъват мекунад, ки ин амалҳо ба таҳкими арзишҳои инсонгароӣ мусоидат менамоянд. Бо ҳамин роҳ, Наврӯз ба як воситаи тарбияи маънавии ҷомеа табдил меёбад. Ин раванд ба рушди шахсият ва баланд гардидани сатҳи ахлоқии ҷомеа мусоидат мекунад.
Бо пешрафти босуръати зиндагӣ ва тағйироти пайдарпай дар ҷомеа, инсон бештар ба арзишҳое рӯ меорад, ки ӯро ба решаҳои фарҳангӣ ва маънавии худ пайванд медиҳанд, ки Наврӯз аз ҷумлаи чунин арзишҳои пойдор маҳсуб меёбад. Наврӯз дар худ маҷмӯи арзишҳоеро таҷассум мекунад, ки барои ҷомеа аҳамияти хоса доранд, аз ҷумла эҳтиром ба табиат, меҳнатдӯстӣ, ҳамбастагӣ ва инсонгароӣ. Ин арзишҳо на танҳо дар доираи як миллат, балки дар сатҳи васеътар низ қобили қабул ва муҳим мебошанд. Бо дастгирии ЮНЕСКО, Наврӯз ба як ҷашни эътирофшудаи байналмилалӣ табдил ёфтааст, ки ин далели аҳамияти умумибашарии он мебошад. Ин эътироф имконият медиҳад, ки Наврӯз ҳамчун воситаи муколамаи фарҳангҳо ва таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ миёни халқҳо истифода шавад. Дар чунин раванд, кишварҳое, ки ин ҷашнро бо тамоми арзишҳои аслии он ҳифз намудаанд, нақши муҳим мебозанд. Тоҷикистон аз ҷумлаи чунин кишварҳо ба ҳисоб меравад, ки тавонистааст анъанаҳои Наврӯзро бо тамоми вижагиҳои фарҳангии худ нигоҳ дорад. Ин таҷриба метавонад ҳамчун намуна барои дигар кишварҳо хизмат намояд. Наврӯз метавонад ба як василаи таҳкими сулҳ ва ҳамкории байналмилалӣ табдил ёбад. Аз ин лиҳоз, аҳамияти он аз доираи миллӣ берун рафта, фарогири арзишҳои умумибашарӣ мегардад. Маҳз ҳамин хусусиятҳо онро ба як падидаи муҳим ва таъсирбахш табдил медиҳанд.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Наврӯз бо шукӯҳу шаҳомати хос таҷлил гардида, ба як рамзи муҳими давлатдорӣ ва худшиносии миллӣ табдил ёфтааст, ки дар он тамоми қишрҳои ҷомеа фаъолона иштирок менамоянд. Бо талошҳои пайвастаи роҳбарияти давлат, аз ҷумла Эмомалӣ Раҳмон, ин ҷашн ба як унсури муҳими сиёсати фарҳангӣ ва муаррифии кишвар дар арсаи байналмилалӣ табдил ёфтааст. Имрӯз Наврӯз на танҳо дар дохили кишвар, балки берун аз он низ бо шукӯҳ таҷлил мегардад ва таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳониро ба худ ҷалб менамояд. Чорабиниҳои идона, ки дар гӯшаву канори кишвар баргузор мегарданд, фарҳанги ғании тоҷиконро инъикос намуда, ба муаррифии он дар сатҳи байналмилалӣ хизмат мекунанд. Ин чорабиниҳо дорои аҳамияти маърифатӣ ва тарбиявӣ буда, ба баланд бардоштани сатҳи худшиносии миллӣ мусоидат менамоянд. Ҳамзамон, Наврӯз ҳамчун ҷашни сулҳ ва дӯстӣ мардумро ба ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамзистии осоишта даъват мекунад. Ин паёми инсондӯстона дар ҷаҳони имрӯз аҳамияти махсус дорад ва метавонад ба таҳкими муносибатҳои байналмилалӣ мусоидат намояд. Тоҷикистон метавонад тавассути ин ҷашн арзишҳои фарҳангии худро ба ҷаҳониён муаррифӣ намояд. Ин раванд ба рушди робитаҳои фарҳангӣ ва густариши ҳамкориҳо мусоидат мекунад. Аз ин рӯ, Наврӯз на танҳо як анъана, балки як сармояи муҳими маънавӣ ва фарҳангӣ мебошад.Наврӯз ҳамчун ҷашни эҳё, зиндагии нав ва умед дар ҳаёти инсон ва ҷомеа нақши бузург дошта, метавонад ҳамчун манбаи илҳом ва нерӯи маънавӣ хизмат намояд. Ин ҷашн инсонро ба некиву созандагӣ, эҳтиром ба табиат ва ҳамдигар даъват намуда, дар қалби ӯ эҳсоси бовар ба ояндаи дурахшонро бедор мекунад. Наврӯз ба ҳар як инсон имконият медиҳад, ки аз нав оғоз кунад ва зиндагии худро ба сӯи беҳбудӣ равона созад. Маҳз ҳамин хусусиятҳои он боис гардидаанд, ки он дар тӯли асрҳо аҳамияти худро нигоҳ доштааст. Тоҷикистон ҳамчун сарзамини суннатҳои зиндаи Наврӯз метавонад ин мероси гаронбаҳоро бо ифтихор ҳифз намояд. Ин масъулият ба ҳар як фарди ҷомеа дахл дорад ва иҷрои он барои рушди устувори ҷомеа муҳим мебошад. Бо ҳамин роҳ метавон арзишҳои инсондӯстиро дар ҷомеа таҳким бахшид. Наврӯз – ин фалсафаи зиндагист, ки инсонро ба сӯи нур, умед ва некӣ роҳнамоӣ мекунад. Ин ҷашн метавонад ҳамчун як пояи устувори маънавӣ барои ҷомеа хизмат намояд.
Исматулло МИРЗОЕВ, муаллими калони кафедраи зеҳни сунъӣ ва барномасозии Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М.Осимӣ
