Наврӯз яке аз куҳантарин ва бошукӯҳтарин ҷашнҳои миллию фарҳангии мардуми мо ба шумор меравад, ки дар тӯли ҳазорсолаҳо ҳамчун рамзи эҳёи табиат, оғози зиндагии нав, покизагӣ, меҳру муҳаббат ва сулҳу ваҳдат дар байни халқҳо хизмат кардааст. Ин ҷашни аҷдодӣ на танҳо ба як миллат ё як минтақа тааллуқ дорад, балки ҳамчун мероси гаронбаҳои маънавии башарият эътироф гардида, мардумони гуногуни ҷаҳон онро бо шукӯҳу шаҳомати хос таҷлил менамоянд. Барои мардуми тоҷик Наврӯз аз азал ҷашни азиз, дӯстдоштатарин ва пурмаънотарин айёми сол буда, дар он анъанаҳои миллӣ, арзишҳои инсонӣ ва ормонҳои неки зиндагӣ ба ҳам мепайванданд.
Маънои вожаи “Наврӯз” худ аз номи он бармеояд: “рӯзӣ нав”, яъне оғози нав, рӯшноии нав, умеди нав ва қадаме ба сӯи зиндагии тоза. Наврӯз ба рӯзи баробаршавии шабу рӯз, яъне ба фасли баҳор рост меояд, вақте ки табиат аз нав зинда мешавад, дарахтон гул мекунанд, замин сабз мегардад ва олам бо ҳусни тоза ороста мешавад. Аз ҳамин лиҳоз, Наврӯз ҷашни табиат аст, ҷашни деҳқон аст, ҷашни меҳнат аст ва ҳамзамон ҷашни покии ботину зоҳири инсон мебошад.
Мардуми тоҷик аз қадимулайём Наврӯзро бо эҳтироми хос пешвоз мегирифтанд. Пеш аз фаро расидани ин ҷашн хонаҳоро тоза мекарданд, либосҳои нав омода менамуданд, ҳавлию кӯчаҳоро обу рӯб мекарданд, дарахтон мешинонданд ва барои истиқболи баҳор муҳити зистро ободу зебо мегардониданд. Ин ҳама амалҳо танҳо корҳои рӯзгор набуда, балки нишонаи он буданд, ки инсон бояд ҳам зоҳири зиндагии худро ва ҳам қалби худро аз кина, ғараз, носозгорӣ ва андешаҳои бад пок намояд. Яъне, Наврӯз моро ба покӣ, самимият, бахшиш ва оғози нави зиндагӣ даъват мекунад.
Яке аз вижагиҳои муҳими Наврӯз дар он аст, ки ин ҷашн мардумро ба ҳам меорад. Дар айёми Наврӯз хешу ақрабо, дӯстон, ҳамсояҳо ва наздикон ба дидорбинии якдигар мераванд, аз ҳоли ҳам бохабар мешаванд, якдигарро бо фарорасии соли нав табрик мегӯянд ва бо орзуҳои неку самимӣ рӯҳияи дӯстиву ҳамдигарфаҳмиро тақвият мебахшанд. Ин ҷашн инсонҳоро ба ваҳдат, ҳамбастагӣ ва меҳрубонӣ ҳидоят менамояд. Бинобар ин, Наврӯз на танҳо ҷашни фасл, балки ҷашни қалбҳо ва муносибатҳои неки инсонӣ низ мебошад.
Дар фарҳанги наврӯзии тоҷикон дастархони идона мақоми махсус дорад. Дар ин рӯзҳо хонаводаҳо хони наврӯзӣ меороянд, анвои гуногуни таомҳои миллӣ омода менамоянд ва меҳмононро бо самимияти хос пазироӣ мекунанд. Аз ҷумла, суманак яке аз рамзҳои асосии Наврӯз ба ҳисоб меравад. Суманак нишонаи баракат, фаровонӣ, меҳнати ҳалол ва орзуи зиндагии пурфайз аст. Пухтани суманак худ як маросими зебои мардумӣ буда, занону модарон шабона дар гирди дег ҷамъ омада, суруд мехонанд, орзуҳои нек мекунанд ва фазои шодиву ҳамдилиро ба вуҷуд меоранд. Ин расму ойинҳо нишон медиҳанд, ки Наврӯз ҷашни зиндагии муштарак ва ҳамбастагии мардум мебошад.
Наврӯз ҳамчунин бо бозиҳои миллӣ, мусобиқаҳои варзишӣ, суруду рақс, барномаҳои фарҳангӣ ва сайругаштҳои баҳорӣ зиннат меёбад. Дар маҳалҳо мусобиқаҳои гӯштин, аспдавонӣ, бузкашӣ, тухмҷанг, арғунчакбозӣ ва дигар суннатҳои миллӣ баргузор мегарданд. Ин чорабиниҳо на танҳо барои фароғат, балки барои зинда нигоҳ доштани фарҳанги миллӣ, муаррифии арзишҳои мардумӣ ва тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ аҳамияти калон доранд. Ҷавонон аз тариқи ин ҷашн бо расму ойинҳои ниёгон шинос мешаванд ва эҳсос мекунанд, ки онҳо ворисони фарҳанги қадима ва тамаддуни ғании миллӣ мебошанд.
Дар замони истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон Наврӯз мақоми боз ҳам баландтар касб намуд. Бо сиёсати фарҳангпарваронаи давлат ва таваҷҷуҳи пайваста ба арзишҳои миллӣ, ин ҷашни бостонӣ бо шукӯҳи бештар эҳё гардид ва ба яке аз рамзҳои муҳими худшиносӣ ва ифтихори миллӣ табдил ёфт. Имрӯз Наврӯз дар саросари кишвари азизамон – Тоҷикистон бо шаҳомати хос таҷлил мегардад ва мардум онро ҳамчун ҷашни сулҳ, ваҳдат, муҳаббат ба Ватан ва эҳтиром ба таъриху фарҳанги миллӣ пешвоз мегиранд. Аз ин рӯ, Наврӯз барои ҷомеаи мо на танҳо як санаи идона, балки омили муҳими таҳкими худогоҳии миллӣ ва пайванди наслҳо мебошад.
Мақоми байналмилалии Наврӯз низ хеле муҳим аст. Эътироф шудани Наврӯз аз ҷониби созмонҳои байналмилалӣ, аз ҷумла ба ҳайси ҷашни байналмилалӣ пазируфта шуданаш, далели он аст, ки ин ойини бостонӣ арзишҳои умумиинсонӣ дорад. Наврӯз паёми дӯстӣ, сулҳ, таҳаммулпазирӣ ва эҳтиром ба табиатро ба ҷаҳониён мерасонад. Дар ҷаҳони муосир, ки инсоният ба ҳамбастагӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳифзи муҳити зист бештар ниёз дорад, фалсафаи Наврӯз метавонад ҳамчун мактаби ахлоқӣ ва фарҳангӣ хизмат намояд.
Имрӯз, вақте ки ҷаҳониён ба масъалаҳои ҳифзи табиат, тағйирёбии иқлим ва нигоҳдории муҳити зист таваҷҷуҳи бештар медиҳанд, ҷанбаи экологии Наврӯз низ аҳамияти махсус пайдо мекунад. Зеро Наврӯз аз асл ҷашни замин, об, сабза, баҳор ва табиат аст. Пас, таҷлили ҳақиқии Наврӯз танҳо дар суруду рақсу таом нест, балки дар муҳаббат ба табиат, тозагии муҳит, шинонидани дарахт, обод кардани маҳал ва муносибати нек бо олами атроф низ ифода меёбад. Ин ҷиҳат моро водор месозад, ки Наврӯзро ҳамчун мактаби тарбияи экологӣ низ арзёбӣ намоем. Метавон гуфт, ки Наврӯз ҷашни одӣ нест, балки ойинаи таърихи куҳан, фарҳанги воло, ормонҳои нек ва хиради зиндагисози мардуми тоҷик мебошад. Ин ҷашн инсонро ба некӣ, покӣ, меҳнат, дӯстию вафо ва умед ба фардои беҳтар раҳнамоӣ мекунад. Наврӯз ба ҳар як хонадон шодиву сурур, ба ҳар як дил гармӣ ва ба ҳар як инсон орзуи зиндагии хушу саодатманд мебахшад.
Бигзор Наврӯзи оламафрӯз ҳамеша ба сарзамини азизи мо сулҳу субот, ваҳдати пойдор, файзу баракат, пешрафту ободӣ ва ба ҳар як хонадони тоҷик хушбахтӣ, тандурустӣ ва рӯзгори осуда оварад.
Наврӯз муборак!
Холиқназар АЗИМОВ, муовини директор оид ба илм ва инноватсияи Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М.Осимӣ, номзади илмҳои техникӣ, дотсент
