Наврӯз яке аз муҳимтарин ва арзишмандтарин падидаҳои фарҳангӣ ва тамаддунии башарият ба шумор меравад, ки дар тӯли таърих ҳамчун рамзи эҳёи табиат, таҷдиди ҳаёт ва оғози марҳилаи нави рушду пешрафт дар шуури инсонӣ мавқеи устувор пайдо намудааст. Ин ҷашни бостонӣ, ки решаҳои амиқи таърихӣ дорад, дар ташаккули ҷаҳонбинии халқҳои ориёинажод ва махсусан мардуми тоҷик нақши калидӣ бозидааст. Моҳияти Наврӯз на танҳо дар як санаи тақвимӣ маҳдуд мегардад, балки он ҳамчун низоми мукаммали арзишҳои маънавӣ, иҷтимоӣ ва ахлоқӣ баромад мекунад. Дар заминаи ин ҷашн муносибати инсон бо табиат, бо ҷомеа ва бо худ таҷдид мегардад. Наврӯз инсонро ба андеша водор месозад, ки дар бораи гузаштаи худ, ҳолати кунунӣ ва дурнамои оянда мулоҳиза намояд. Ин ҷашн ҳамчун як василаи муҳими худшиносӣ ва худогоҳӣ хизмат мекунад. Дар шароити муосир, ки ҷомеа ба таҳдидҳои гуногуни фарҳангӣ ва иҷтимоӣ рӯ ба рӯ мегардад, аҳамияти Наврӯз боз ҳам меафзояд. Зеро маҳз тавассути чунин арзишҳои миллӣ метавон пояҳои устувори маънавии ҷомеаро нигоҳ дошт. Аз ин лиҳоз, Наврӯз на танҳо мероси гузашта, балки омили муҳими рушди ҷомеаи имрӯза низ ба ҳисоб меравад. Ҳар як фарди ҷомеа бояд аҳамияти амиқи ин ҷашнро дарк намуда, барои ҳифз ва густариши он саҳмгузор бошад.
Наврӯз ҳамчун ҷашни табиат ва ҳаёт бо қонунҳои объективии олам робитаи мустақим дорад ва маҳз ҳамин хусусият онро аз дигар ҷашнҳо фарқ мекунад. Баробаршавии шабу рӯз ва оғози фасли баҳор на танҳо падидаи табиӣ, балки рамзи мувозинат ва ҳамоҳангӣ дар зиндагии инсон мебошад. Ин раванд инсонро ба эҳтиром нисбат ба табиат ва истифодаи оқилонаи захираҳои он раҳнамоӣ мекунад. Дар шароити тағйирёбии иқлим ва мушкилоти экологӣ, ки имрӯз ҷаҳони муосир бо он рӯ ба рӯст, фалсафаи Наврӯз метавонад ҳамчун як дастури муҳими ахлоқӣ хизмат намояд. Он моро водор месозад, ки нисбат ба муҳити зист масъулиятшинос бошем. Шинонидани дарахт, нигоҳ доштани тозагӣ ва истифодаи сарфакоронаи захираҳо бояд ба як анъанаи доимӣ табдил ёбад. Наврӯз ба инсон мефаҳмонад, ки рушди воқеӣ танҳо дар ҳамоҳангӣ бо табиат имконпазир аст. Ин ҷашн на танҳо табиатро эҳё мекунад, балки шуури экологии инсонро низ бедор месозад. Аз ин рӯ, аҳамияти тарбиявии Наврӯз дар самти ҳифзи муҳити зист хеле бузург аст. Ҷомеаи муосир бояд аз ин таҷрибаи таърихӣ ба таври васеъ истифода намояд.
Яке аз ҷанбаҳои муҳими Наврӯз нақши он дар таҳкими ваҳдат ва ҳамбастагии иҷтимоӣ мебошад, ки барои ҳар як ҷомеаи солим аҳамияти ҳаётӣ дорад. Дар айёми Наврӯз муносибатҳои байни одамон бар пояи эҳтиром, самимият ва ҳамдигарфаҳмӣ устувор мегарданд. Одамон кӯшиш мекунанд, ки кинаву адоватро канор гузошта, бо дилҳои пок ба истиқболи соли нав бароянд. Ин раванд барои барқарор намудани муҳити солими иҷтимоӣ заминаи мусоид фароҳам меорад. Маҳз тавассути чунин ҷашнҳо эҳсоси ҳамдилӣ ва ҳамраъйӣ дар ҷомеа тақвият меёбад. Барои роҳбарони муассисаҳо низ истифодаи имкониятҳои тарбиявии Наврӯз хеле муҳим мебошад. Зеро дар ин айём метавон арзишҳои инсондӯстӣ, масъулият ва эҳтиромро дар байни кормандон ва донишҷӯён тарғиб намуд. Наврӯз ҳамчун мактаби зиндаи ахлоқ метавонад ба таҳкими фарҳанги муошират ва ҳамкорӣ мусоидат намояд. Ин ҷашн нишон медиҳад, ки танҳо дар фазои ваҳдат ва ҳамдигарфаҳмӣ метавон ба рушди устувор ноил гардид. Аз ин лиҳоз, аҳамияти иҷтимоии Наврӯз ниҳоят бузург арзёбӣ мегардад.
Наврӯз ҳамзамон ҳамчун воситаи муҳими ҳифз ва рушди мероси фарҳангии миллӣ баромад мекунад, ки барои нигоҳ доштани ҳувияти миллӣ аҳамияти калидӣ дорад. Дар раванди таҷлили ин ҷашн расму ойинҳо, анъанаҳо ва арзишҳои фарҳангӣ аз насл ба насл интиқол дода мешаванд. Ин раванд барои ташаккули худшиносии миллӣ ва эҳсоси ифтихор аз таъриху фарҳанги худ заминаи устувор фароҳам меорад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ, ки бисёр арзишҳои миллӣ зери таъсири фарҳангҳои бегона қарор мегиранд, ҳифзи чунин анъанаҳо аҳамияти махсус пайдо мекунад. Наврӯз метавонад ҳамчун сипари фарҳангӣ хизмат намуда, ҷомеаро аз таъсироти манфии беруна ҳифз намояд. Барои муассисаҳои таълимӣ ва фарҳангӣ истифодаи имкониятҳои Наврӯз дар самти тарбияи ҷавонон хеле муҳим мебошад. Зеро маҳз тавассути чунин ҷашнҳо метавон насли навро дар рӯҳияи ватандӯстӣ ва худшиносӣ тарбия намуд. Ин раванд ба таҳкими пояҳои маънавии ҷомеа мусоидат мекунад. Ҳар як шаҳрванд бояд дарк намояд, ки ҳифзи мероси фарҳангӣ масъулияти умумӣ мебошад. Аз ин рӯ, рушди анъанаҳои наврӯзӣ бояд ҳамчун яке аз самтҳои муҳими сиёсати фарҳангӣ баррасӣ гардад.
Дар шароити истиқлолияти давлатӣ Наврӯз ба яке аз рамзҳои муҳими худшиносии миллӣ ва ваҳдати ҷомеа табдил ёфтааст, ки дар таҳкими пояҳои давлатдорӣ нақши назаррас мебозад. Бо дастгирии пайвастаи роҳбарияти давлат ва иштироки фаъолонаи ҷомеа ин ҷашн мазмуни нав касб намуда, ба сатҳи баланд бардошта шуд. Имрӯз Наврӯз на танҳо ҳамчун як ҷашни анъанавӣ, балки ҳамчун омили рушди маънавӣ ва иҷтимоӣ баромад мекунад. Таҷлили бошукӯҳи он дар саросари кишвар нишонаи эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва таърихи куҳан мебошад. Ин ҷашн барои таҳкими ҳисси ватандӯстӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ мусоидат менамояд. Дар айни замон, Наврӯз ба рушди муносибатҳои байналмилалӣ низ таъсири мусбат мерасонад. Он ҳамчун ҷашни сулҳ ва дӯстӣ дар байни халқҳои гуногун шинохта шудааст. Ин ҳолат нишон медиҳад, ки арзишҳои Наврӯз хусусияти умумибашарӣ доранд. Аз ин лиҳоз, истифодаи имкониятҳои Наврӯз барои рушди ҷомеаи муосир хеле муҳим мебошад. Ҷомеаи мо бояд ин мероси гаронбаҳоро бо масъулияти баланд ҳифз ва рушд диҳад.
Раҳмоналӣ ОДИНАЕВ, муовини директор оид ба таълими Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М.Осимӣ
