Коррупсия яке аз масъалаҳои доғ ва ҳамзамон мураккаби ҷомеаи муосир ба ҳисоб меравад, ки қариб ҳамаи давлатҳо, новобаста аз сатҳи рушди иқтисодӣ ва сиёсӣ, бо он рӯ ба рӯ мешаванд. Ин падида на танҳо мушкили ҳуқуқӣ ё маъмурӣ аст, балки мушкили амиқи иҷтимоӣ, ахлоқӣ ва фарҳангӣ низ мебошад. Коррупсия дар ҳолате ба вуҷуд меояд, ки арзишҳои адолат, масъулият ва ростқавлӣ ҷойи худро ба манфиатҷӯӣ, худхоҳӣ ва сӯиистифода медиҳанд. Аз ин рӯ, баррасии коррупсия танҳо аз нигоҳи қонунӣ нокифоя буда, он бояд дар робита бо тафаккури ҷомеа, сатҳи маърифат ва ахлоқи иҷтимоӣ таҳлил карда шавад. Дар маънои умум, коррупсия истифодаи нодурусти ваколат ё мансаб бо мақсади ба даст овардани манфиати шахсӣ ё гурӯҳӣ мебошад. Ин манфиат метавонад молӣ, сиёсӣ, иҷтимоӣ ё ҳатто маънавӣ бошад. Коррупсия шаклҳои гуногун дорад: ришвагирӣ ва ришвадиҳӣ, сӯиистифода аз мансаб, хешутаборбозӣ, тақаллубкорӣ, қарорҳои ғаразнок ва дигар амалҳое, ки ба қонун ва ахлоқи ҷамъиятӣ мухолифанд. Хусусияти хатарноки коррупсия дар он аст, ки он аксаран пинҳонӣ сурат гирифта, тадриҷан ба як рафтори маъмулӣ табдил меёбад ва ҷомеа метавонад ба он одат кунад.
Яке аз сабабҳои асосии паҳншавии коррупсия суст гардидани арзишҳои ахлоқӣ дар ҷомеа мебошад. Вақте ки муваффақият танҳо бо дороӣ ё мақом чен карда мешавад ва роҳҳои расидан ба он аҳамияти дуюмдараҷа пайдо мекунанд, замина барои рафторҳои коррупсионӣ фароҳам мегардад. Илова бар ин, сатҳи пасти маърифати ҳуқуқӣ, норасоии шаффофият дар идоракунӣ, мураккабии расмиёти маъмурӣ, назорати сусти ҷамъиятӣ ва номуайянии ҷавобгарӣ метавонанд омилҳои тақвиятбахши коррупсия бошанд. Дар чунин шароит, шаҳрванд метавонад ба хулоса ояд, ки роҳи осонтарини ҳалли мушкилот на қонун, балки муносибати шахсӣ ё ришва мебошад. Коррупсия ба иқтисодиёт зарари ҷиддӣ мерасонад. Маблағҳое, ки бояд барои рушди инфрасохтор, маориф, тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоӣ равона шаванд, ба дасти афроди алоҳида меафтанд. Ин раванд рақобати солимро халалдор карда, фаъолияти соҳибкориро маҳдуд месозад ва сармоягузориро коҳиш медиҳад. Дар натиҷа, рушди иқтисодӣ суст шуда, сатҳи камбизоатӣ боло меравад. Аз ҷиҳати иҷтимоӣ, коррупсия боиси нобаробарии имкониятҳо мегардад, зеро на дониш ва қобилият, балки маблағ ва робитаҳо муайянкунандаи муваффақият мешаванд.
Таъсири манфии коррупсия дар соҳаи таҳсилоти касбӣ ва маориф махсусан нигаронкунанда аст. Вақте ки баҳои донишҷӯ ё қабул ба муассисаи таълимӣ на аз рӯи дониш, балки аз рӯи ришва муайян мегардад, сифати таҳсил паст шуда, мутахассисони ноқобил ба ҷомеа ворид мешаванд. Ин ҳолат дар оянда ба тамоми соҳаҳо таъсири манфӣ мерасонад. Дар соҳаи тандурустӣ низ коррупсия метавонад ба ҷони инсонҳо таҳдид кунад, зеро дастрасӣ ба хизматрасонии тиббӣ вобаста ба имкониятҳои молӣ мегардад, на ба ниёзҳои воқеии бемор. Аз нигоҳи равонӣ ва фарҳангӣ, коррупсия эътимоди шаҳрвандонро ба давлат ва қонун коҳиш медиҳад. Вақте ки мардум мебинанд, ки қонун барои ҳама баробар татбиқ намешавад, ҳисси ноадолатӣ тақвият меёбад. Ин метавонад боиси бетафовутӣ, ноумедӣ ва ҳатто эътирози иҷтимоӣ гардад. Ҷомеае, ки ба қонун бовар надорад, наметавонад устувор ва муттаҳид бошад.
Мубориза бо коррупсия бояд фарогир ва пайдарпай бошад. Қонунгузории мукаммал ва татбиқи қатъии он танҳо як ҷузъи ин раванд аст. Баробари ин, баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқии аҳолӣ, ташаккули фарҳанги зиддикоррупсионӣ ва тарбияи ахлоқии шаҳрвандон, бахусус ҷавонон, аҳамияти калон дорад. Вақте ки шахс аз хурдӣ мефаҳмад, ки ростқавлӣ ва масъулият арзишҳои асосии ҷомеаанд, эҳтимоли даргир шудан ба рафторҳои коррупсионӣ коҳиш меёбад. Истифодаи технологияҳои рақамӣ яке аз воситаҳои муассири коҳиши коррупсия мебошад. Хизматрасониҳои электронӣ, шаффофияти равандҳои маъмурӣ ва дастрасии озод ба иттилоот имконияти дахолати инсонӣ ва, дар натиҷа, имконияти сӯиистифаро кам мекунанд. Ҳамзамон, нақши ҷомеаи шаҳрвандӣ ва воситаҳои ахбори омма дар ошкор ва пешгирии коррупсия хеле муҳим аст. Назорати ҷамъиятӣ метавонад ҳамчун омили боздоранда хизмат кунад. Бояд таъкид кард, ки коррупсия мушкилест, ки бо як чора ё дар як муддати кӯтоҳ бартараф намешавад. Ин раванд иродаи сиёсӣ, ҳамкории давлат ва ҷомеа, инчунин тағйири тафаккур ва рафтори ҳар як шахсро талаб мекунад. Ҳар шаҳрванд бояд дарк намояд, ки мубориза бо коррупсия аз худи ӯ оғоз меёбад: аз риояи қонун, аз рад кардани ришва, аз масъулиятшиносӣ дар фаъолияти рӯзмарра. Танҳо дар чунин сурат метавон ҷомеае бунёд кард, ки дар он адолат, эътимод ва рушд арзишҳои воқеӣ бошанд, на танҳо шиорҳои расмӣ.
Азимов Холиқназар, муовини директор оид ба илм ва инноватсияи Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М.Осимӣ, номзади илмҳои техникӣ, дотсент
