Ватан барои ҳар миллат на танҳо як ҳудуди ҷуғрофӣ, балки сарчашмаи ҳуввият, шаъну шараф, таърих ва ормони оянда мебошад. Он ҷоест, ки инсон ба дунё меояд, бо забони модарӣ сухан гуфтанро меомӯзад, аз фарҳанги аҷдодӣ нерӯ мегирад ва худро ҳамчун узви як ҷомеаи воҳид эҳсос мекунад. Аз ҳамин сабаб, хиёнат ба Ватан танҳо нақзи қонун нест, балки ҷинояте бар зидди виҷдон, бар зидди таърих ва бар зидди наслҳои оянда мебошад. Шахсе, ки ба Ватан хиёнат мекунад, дар асл ба решаҳои худ, ба номи падару модар ва ба ояндаи фарзандони худ зарба мезанад. Хиёнаткор метавонад барои муддате манфиате ба даст орад, аммо ӯ ҳамеша боварии ҷомеа ва эҳтироми мардумро аз даст медиҳад. Таърих борҳо нишон додааст, ки хиёнаткор ҳеҷ гоҳ қаҳрамон намешавад ва номи ӯ бо эҳтиром ёд намегардад.
Хиёнаткорон аксаран бо шиорҳои зебо ва суханони фиребанда худро пинҳон мекунанд. Онҳо кӯшиш менамоянд, ки байни мардум шубҳа андозанд, эътимодро коста кунанд ва суботи ҷомеаро зери савол баранд. Баъзан онҳо аз мушкилоти иҷтимоӣ ё нофаҳмиҳои мавҷуда истифода бурда, барои худ ҷой пайдо мекунанд. Аммо моҳияти амалашон як аст – заъиф сохтани пояҳои давлат ва коста намудани ваҳдати миллӣ. Давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон бар асоси ваҳдати миллӣ ва суботи сиёсӣ рушд мекунад ва ҳар гуна амале, ки ин суботро халалдор созад, ба тамоми ҷомеа таъсири манфӣ мерасонад.
Бетарафӣ дар баробари чунин амалҳо метавонад аз худи хиёнат кам хатарнок набошад. Вақте инсон мебинад, ки арзишҳои миллӣ таҳқир мешаванд ё амали носолим паҳн мегардад, аммо хомӯш мемонад, ӯ ноогоҳона ба густариши он роҳ медиҳад. Хомӯшӣ дар лаҳзаҳои ҳалкунанда метавонад ба маънои ҷонибдорӣ аз ноҳақ бошад. Ҷомеае, ки дар он шаҳрвандон нисбат ба масъалаҳои муҳим бетафовутанд, тадриҷан ҳассосияти худро аз даст медиҳад ва ин метавонад ба суст шудани пояҳои давлатдорӣ оварда расонад. Агар имрӯз касе фикр кунад, ки “ин ба ман дахл надорад”, фардо метавонад бубинад, ки оқибатҳои он ба зиндагии ӯ низ таъсир расонидаанд.
Хиёнаткорӣ аксаран аз заъфи маънавӣ ва набудани масъулияти шаҳрвандӣ сарчашма мегирад. Шахсе, ки манфиати шахсиро болотар аз манфиати миллат мегузорад, дар асл омода мешавад оромии ҷомеаро ба ивази фоидаи муваққатӣ зери хатар гузорад. Аммо чунин интихоб ҳеҷ гоҳ боиси саодат намешавад. Хиёнаткор ҳатто дар назди онҳое, ки ба онҳо такя мекунад, беэътимод боқӣ мемонад, зеро касе ба шахси бевафо эътимоди комил намекунад.
Мубориза бо хиёнаткорӣ танҳо бо чораҳои ҳуқуқӣ маҳдуд намешавад. Пеш аз ҳама, ин муборизаи маънавӣ ва маърифатӣ мебошад. Агар ҷомеа маърифатнок бошад, агар мардум арзиши истиқлолият ва ваҳдатро дарк намоянд, онҳо ба осонӣ фирефта намешаванд. Тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, эҳтиром ба қонун ва худшиносии миллӣ яке аз роҳҳои асосии пешгирии чунин падидаҳо мебошад.
Ҳар як шаҳрванди худогоҳ бояд аз худ бипурсад: ман дар баробари амале, ки ба Ватан зарар мерасонад, чӣ мавқеъ дорам? Оё ман хомӯш мемонам ё ҳақиқатро ҳимоя мекунам? Ин савол на танҳо масъалаи сиёсӣ, балки масъалаи виҷдон аст. Вақте инсон мавқеи равшан дорад, ӯ ба таҳкими ҷомеа мусоидат мекунад. Баръакс, вақте бетафовутӣ ба одат табдил меёбад, хатарҳо пинҳонӣ рушд мекунанд.
Ҷомеае, ки дар он шаҳрвандон нисбат ба сарнавишти кишвар бетафовут нестанд, устувортар ва сарбаландтар мемонад. Агар ҳар яки мо масъулияти худро дарк намоем ва дар баробари хиёнаткорӣ хомӯш набошем, пояҳои давлат мустаҳкам мегарданд. Зеро қувваи асосии ҳар давлат на танҳо дар қонунҳо ва сохторҳо, балки дар шуури шаҳрвандӣ ва садоқати мардум мебошад.
Баҳодур РАҲИМЗОДА, мудири кафедраи забонҳои Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М.Осимӣ, номзади илмҳои филологӣ
