Имрӯз ҷомеаи шаҳрвандии Тоҷикистон дар зери роҳбарии оқилона ва дурандешонаи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ – Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон роҳи ташаккули давлати воқеан соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявиро бо итминон тай намуда истодааст. Ин роҳ на танҳо сиёсати давлатӣ, балки интихоби огоҳонаи аксарияти мардуми шарифи кишвар мебошад, зеро таҷрибаи таърихӣ собит сохт, ки тақдири давлат ва ояндаи миллат бевосита ба ирода, худшиносӣ ва сарҷамъии мардум вобастагӣ дорад.
Бузургии миллат пеш аз ҳама аз таърихи он шинохта мешавад. Таърих на танҳо рӯйдодҳо, балки сабақҳост, ки ҳар насл бояд онҳоро дуруст дарк намояд. Дар таърихи навини давлатдории тоҷикон нақши Пешвои миллат ҳамчун шахсияти калидӣ ва сарнавиштсоз баръало эҳсос мегардад. Маҳз дар шароити ниҳоят мураккаб ва ҳассоси сиёсиву иҷтимоӣ Пешвои миллат тавонистанд давлатро аз парокандагӣ наҷот диҳанд, пояҳои сулҳу суботро гузоранд ва миллати тоҷикро ҳамчун миллати соҳибдавлат ба арсаи сиёсии ҷаҳон муаррифӣ намоянд. Ин раванд тасодуфӣ набуд, балки натиҷаи иродаи қавӣ, масъулиятшиносӣ ва эътимод ба мардум буд. Истиқлолияти давлатӣ барои миллати тоҷик арзиши оддӣ нест. Он натиҷаи муборизаи тӯлонӣ, сабру таҳаммул ва фидокории наслҳои гузашта мебошад. Дар марҳилаҳое, ки ҷомеа ба парешонӣ, бесуботӣ ва ноумедӣ рӯ ба рӯ шуда буд, зарурати раҳнамои воқеӣ ба миён омад. Миллат ба шахсе ниёз дошт, ки битавонад мардумро сарҷамъ созад, ба онҳо умед ба фардо бахшад ва роҳи сулҳу ваҳдатро нишон диҳад. Ин рисолати таърихӣ ба дӯши Пешвои миллат гузошта шуд ва таҷрибаи минбаъда дурустии ин интихобро исбот кард.
Мардуми бонангу номуси Тоҷикистон пас аз солҳои душвор аз як гиребон сар бароварда, барои ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва ободии Ватан камари ҳиммат бастанд. Ин ҳамдилӣ ва ҳамбастагӣ на танҳо ҷомеаро аз вартаи ҷанг берун овард, балки заминаи рушди минбаъдаи давлатро фароҳам сохт. Бозгашти зиёди ҳамватанон ба Ватан, барқарор гардидани ҳаёти осоишта ва эҳёи иқтисоди миллӣ далели равшани эътимоди мардум ба сиёсати сулҳҷӯёнаи давлат мебошад. Ваҳдати миллӣ ҳамчун дастоварди бузурги даврони истиқлолият бояд ҳамеша ҳифз ва таҳким дода шавад. Ваҳдат танҳо як мафҳуми сиёсӣ нест, балки арзиши иҷтимоиву маънавиест, ки тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеаро фаро мегирад. Пойдории истиқлолият, рушди иқтисодӣ, суботи сиёсӣ ва пешрафти иҷтимоӣ бидуни ваҳдати миллӣ ғайриимкон аст. Аз ин рӯ, ҳар як шаҳрванди кишвар, бахусус ҷавонон, бояд бо ҳисси баланди миллӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ дар ҳифзи ин неъмати бузург саҳмгузор бошанд.
Ҷавонон ҳамчун қишри фаъоли ҷомеа дар ояндаи давлат нақши ҳалкунанда доранд. Дар замири ҳар як ҷавон бояд ҳисси худшиносии миллӣ, ватандӯстӣ ва эҳтиром ба қонун ташаккул ёбад. Таърих борҳо нишон додааст, ки ҷомеае, ки ба тарбияи насли ҷавон беэътиноӣ мекунад, ба хатарҳои ҷиддӣ рӯ ба рӯ мегардад. Аз ин рӯ, баланд бардоштани маърифати сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва фарҳангии ҷавонон вазифаи муҳими ҷомеа ва давлат ба ҳисоб меравад. Ҳимояи Ватан ва шаъну шарафи он қарзи муқаддаси ҳар як соҳибватан аст. Ватан танҳо сарзамин нест, балки забон, фарҳанг, таърих ва арзишҳои миллист, ки моро ҳамчун миллат муттаҳид месозанд. Дӯст доштани Ватан бояд на танҳо дар сухан, балки дар амал зоҳир гардад: дар меҳнати ҳалол, риояи қонун, эҳтиром ба дигарон ва саҳмгузорӣ дар ободии кишвар. Маҳз ҳамин рафтор метавонад ҷомеаро аз таҳдидҳои гуногун эмин нигоҳ дорад.
Дар шароити ҷаҳони муосир, ки равандҳои сиёсиву идеологӣ босуръат тағйир меёбанд, ҳифзи суботи ҷомеа ва амнияти миллӣ аҳамияти дучанд пайдо мекунад. Давлат ва ҷомеа бояд дар муқовимат ба ҳар гуна зуҳуроти ифротгароӣ, таассуб ва қонуншиканӣ мавқеи устувор ва қонунӣ дошта бошанд. Волоияти қонун ва эҳтиром ба сохти конститутсионӣ кафолати амният ва рушди устувори давлат мебошад. Волоияти қонун ва эҳтиром ба сохти конститутсионӣ кафолати амният ва рушди устувори давлат мебошад. Таҷрибаи давлатдории муосир нишон медиҳад, ки ҳар ҷомеае, ки қонунро болотар аз манфиатҳои шахсӣ ва гурӯҳӣ мегузорад, метавонад ба суботи дарозмуддат ноил гардад. Тоҷикистон низ маҳз бо такя ба ҳамин принсипҳо тавонист пояҳои давлатдории худро мустаҳкам намояд ва ҷомеаро аз хатарҳои ҷиддӣ эмин нигоҳ дорад. Аз ин рӯ, тарбияи эҳтиром ба қонун ва маърифати ҳуқуқӣ бояд яке аз самтҳои асосии сиёсати иҷтимоии давлат ва ҷомеа бошад. Дар ин раванд, нақши ниҳодҳои давлатӣ, муассисаҳои таълимӣ ва воситаҳои ахбори омма хеле муҳим аст. Онҳо бояд на танҳо иттилоъ диҳанд, балки фарҳанги шаҳрвандиро ташаккул диҳанд. Фаҳмондани он ки ҳуқуқ ва уҳдадорӣ аз ҳам ҷудо нестанд, метавонад ба болоравии сатҳи масъулиятшиносии шаҳрвандон мусоидат намояд. Ҷомеае, ки ҳар фарди он худро масъули сарнавишти давлат медонад, ҷомеаи қавӣ ва устувор аст. Сулҳу ваҳдат на танҳо як марҳилаи таърихӣ, балки раванди доимӣ мебошанд. Онҳо нигоҳубин, ғамхорӣ ва ҳушёрии ҳамешагиро талаб мекунанд. Ҳар як амали бемасъулият, ҳар як сухани носанҷида метавонад ба ин неъмати бузург осеб расонад. Аз ҳамин лиҳоз, ҳар шаҳрванди кишвар бояд дарк намояд, ки ҳифзи сулҳ ва ваҳдат аз ӯ оғоз меёбад. Ин фаҳмиш, агар дар шуури ҷамъиятӣ ҷой гирад, метавонад ҷомеаро аз бисёр хатарҳо эмин нигоҳ дорад.
Солҳои парешонӣ барои миллати тоҷик сабақи бузурги таърихӣ гардиданд. Ин солҳои сангин нишон доданд, ки ихтилоф, нобоварӣ ва ҷудоӣ метавонанд давлатро ба вартаи хатар баранд. Аммо ҳамзамон, ҳамин давра исбот кард, ки миллати тоҷик дорои қудрати бузурги сарҷамъ шудан, паси сар кардани мушкилот ва бунёди ояндаи нав мебошад. Ин хислат бояд ҳамчун арзиши миллӣ ҳифз гардад ва ба наслҳои оянда мерос гузошта шавад. Сулҳ ва ваҳдат танҳо як марҳилаи таърихӣ нестанд, балки раванди доимӣ мебошанд. Онҳо нигоҳубин, ғамхорӣ ва ҳушёрии ҳамешагиро талаб мекунанд. Ҳар як амали бемасъулият ва ҳар як сухани носанҷида метавонад ба ин неъмати бузург осеб расонад. Аз ин рӯ, ҳар як шаҳрванди кишвар бояд дарк намояд, ки ҳифзи сулҳ ва ваҳдат аз худи ӯ оғоз меёбад. Танҳо дар сурате ки ин фаҳмиш дар шуури ҷомеа ҷой гирад, метавон кишварро аз хатарҳои гуногун эмин нигоҳ дошт. Ҷавонон неруи пешбарандаи ҷомеа ва такягоҳи ояндаи давлат мебошанд. Ояндаи кишвар ба он вобаста аст, ки имрӯз ҷавонон бо кадом ҷаҳонбинӣ, бо чӣ арзишҳо ва бо чӣ ҳадафҳо ба камол мерасанд. Агар ҷавонон бо руҳияи ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ ва эҳтиром ба қонун тарбия ёбанд, ҷомеа метавонад бо итминон ба фардо нигарад. Беэътиноӣ ба ин масъала метавонад ба оқибатҳои ҷиддӣ оварда расонад.
Дар ин раванд, нақши оила ва мактаб аҳамияти аввалиндараҷа дорад. Оила нахустин мактаби инсон аст, ки маҳз дар он пояҳои ахлоқӣ, ватандӯстӣ ва масъулиятшиносӣ гузошта мешаванд. Мактаб ин пояҳоро такмил медиҳад ва ба онҳо шакли огоҳона мебахшад. Ҳамкории зичи оила, мактаб ва ҷомеа метавонад дар тарбияи насли солим, худшинос ва соҳибмаърифат нақши ҳалкунанда бозад. Худшиносии миллӣ танҳо ифтихор аз гузашта нест, балки дарки масъулият барои имрӯз ва фардо мебошад. Миллате, ки таърихи худро мешиносад ва қадр мекунад, метавонад роҳи рушди худро дуруст интихоб намояд. Аммо худшиносӣ бояд бар пояи эҳтиром, ҳамзистӣ ва арзишҳои умумибашарӣ ташаккул ёбад, на ба худбузургбинӣ ё рад кардани дигарон табдил ёбад. Ҳимояи Ватан қарзи муқаддаси ҳар як соҳибватан аст. Ватан барои тоҷикон ҳамеша муқаддас будааст, зеро он на танҳо макони зист, балки манбаи ҳувият ва ҳастии миллат мебошад. Дар шароити муосир ҳимояи Ватан танҳо бо силоҳ маҳдуд намешавад, балки дар ҳифзи суботи ҷомеа, рушди иқтисод, боло бурдани сатҳи маърифат ва муқовимат ба таҳдидҳои идеологӣ ифода меёбад.
Имрӯз ҷаҳони муосир бо равандҳои мураккаб рӯ ба рӯ аст. Рақобатҳои сиёсӣ, таҳдидҳои амниятӣ ва тағйироти босуръати фарҳангӣ ба ҳар давлат таъсир мерасонанд. Дар чунин шароит, ҳифзи ҳувияти миллӣ ва истиқлолияти давлатӣ аҳамияти дучанд пайдо мекунад. Тоҷикистон метавонад мавқеи устувори худро ҳифз намояд, агар ҷомеа сарҷамъ, ҳушёр ва масъулиятшинос бошад.
Қисмати давлат ва тақдири миллат дар дасти худи мост. Ин танҳо шиор нест, балки масъулияти бузурги шаҳрвандист. Ҳар як шаҳрванди кишвар бо рафтор, мавқеъ ва фаъолияти худ ба ояндаи давлат таъсир мерасонад. Танҳо бо таҳкими фарҳанги шаҳрвандӣ, боло бурдани маърифати сиёсӣ ва ҳуқуқӣ ва ҳисси баланди масъулияти миллӣ метавон ба ояндаи устувор ва босаодати Тоҷикистон умед баст.
Каримов Мустафо, омӯзгори кафедраи фанҳои гуманитарӣ ва ҳуқуқи Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М.Осимӣ
