Терроризм дар ҷаҳони муосир ба яке аз мушкилоти бузургтарин ва хатарноктарин табдил ёфта, ҳамчун таҳдиди мустақим ба сулҳ, амнияти миллӣ, суботи иҷтимоӣ ва рушди устувори давлатҳо арзёбӣ мегардад. Ин падидаи номатлуб, ки бо истифода аз зӯроварӣ, қатлу харобкорӣ, тарсу ҳарос ва фишори равонӣ амалӣ мешавад, ба арзишҳои асосии башарият – ҳаёт, амният, озодӣ ва ҳамзистии осоишта – латмаи ҷиддӣ мерасонад. Терроризм на танҳо мушкили як давлат ё як минтақа, балки мушкили умумии ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошад, зеро он сарҳад намешиносад ва метавонад дар ҳар куҷо, дар ҳар лаҳза зуҳур кунад. Дар моҳият, терроризм танҳо маҷмӯи амалҳои ҷиноятӣ нест, балки як равандест, ки дар заминаи омилҳои гуногуни сиёсӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва идеологӣ ташаккул меёбад. Таърихи башарият нишон медиҳад, ки дар ҳар давру замон шаклҳои гуногуни зӯроварии сиёсӣ вуҷуд доштанд, аммо терроризми муосир бо истифода аз технологияҳои иттилоотӣ, шабакаҳои иҷтимоӣ ва василаҳои нави таъсиррасонӣ хусусияти хос пайдо кардааст. Имрӯз гурӯҳҳои террористӣ на танҳо бо силоҳ, балки бо иттилоот, таблиғот ва таъсири равонӣ низ мубориза мебаранд.
Яке аз омилҳои асосии паҳншавии терроризм нобаробарии иҷтимоӣ ва иқтисодӣ мебошад. Камбизоатӣ, бекорӣ, набудани имкониятҳои баробар, эҳсоси беадолатӣ ва ноумедӣ метавонанд заминаи мусоид барои радикализатсияи афрод, махсусан ҷавонон, фароҳам оваранд. Дар чунин шароит, гурӯҳҳои террористӣ бо истифода аз эҳсосоти осебпазир, ҷавононро бо шиорҳои бардурӯғ, ваъдаҳои дурӯғин ва тафсирҳои таҳрифшудаи арзишҳои динӣ ё идеологӣ ҷалб мекунанд. Омили дигар — паст будани сатҳи маърифати ҳуқуқӣ ва фарҳанги сиёсӣ мебошад. Шахсе, ки қонун, ҳуқуқу уҳдадориҳои худро намедонад ва ҷаҳонбинии танг дорад, метавонад ба осонӣ ба таъсири таблиғоти ифротгароёна дода шавад. Аз ин рӯ, терроризмро наметавон танҳо бо роҳи ҷазо ва фишор аз байн бурд; он пеш аз ҳама мушкили маърифатӣ ва иҷтимоӣ мебошад, ки ҳалли он муносибати фарогирро талаб мекунад.
Терроризм бештар ба эҷоди тарс ва нооромӣ такя мекунад. Ҳадафи асосии амалҳои террористӣ куштани одамони зиёд нест, балки ба вуҷуд овардани фазои тарсу ҳарос, бесуботӣ ва ноэътимодӣ дар ҷомеа мебошад. Вақте ки мардум худро бехатар эҳсос намекунанд, эътимод ба давлат, қонун ва ниҳодҳои ҷамъиятӣ коҳиш меёбад. Ин ҳолат метавонад ба ихтилофҳои иҷтимоӣ, шиддат гирифтани ифротгароӣ ва заиф шудани ваҳдати миллӣ оварда расонад. Паёмадҳои терроризм бисёрсамтӣ ва дарозмуддат мебошанд. Аз даст рафтани ҷони инсонҳои бегуноҳ фоҷиаи ҷуброннопазир аст, ки доғе дар хотираи ҷомеа боқӣ мегузорад. Ҳамзамон, зарари иқтисодӣ — хароб шудани инфрасохтор, коҳиши истеҳсолот, паст шудани сатҳи сармоягузорӣ ва афзоиши хароҷоти амниятӣ – рушди давлатҳоро суст мегардонад. Терроризм ба соҳаҳои маориф, тандурустӣ, фарҳанг ва сайёҳӣ низ таъсири манфӣ мерасонад ва имкониятҳои рушди иҷтимоиро маҳдуд мекунад.
Яке аз паҳлӯҳои хатарноки терроризм таъсири он ба шуури ҷамъиятӣ мебошад. Таблиғоти ифротгароёна метавонад арзишҳои инсонӣ, таҳаммулпазирӣ ва ҳамзистии осоиштаро заиф гардонад. Дар баъзе ҳолатҳо, амалҳои террористӣ метавонанд боиси бадбинӣ, нафрат ва стереотипҳои манфӣ нисбат ба гурӯҳҳои муайяни иҷтимоӣ ё динӣ гарданд, ки ин худ заминаи ихтилофҳои навро фароҳам меорад. Ҷавонон ҳамчун қишри фаъол ва ояндасози ҷомеа бештар дар хатар қарор доранд. Дар шароите ки онҳо ба таҳсил, шуғл ва рушди шахсӣ дастрасии кофӣ надоранд, эҳтимоли ҷалб шуданашон ба гурӯҳҳои ифротӣ меафзояд. Аз ин рӯ, сиёсати давлатии пешгирии терроризм бояд ба ҷавонон равона шуда, барои онҳо имкониятҳои воқеии таҳсил, кор ва иштироки фаъол дар ҳаёти ҷомеа фароҳам оварад. Тарбияи ватандӯстӣ, эҳтиром ба қонун, арзишҳои ахлоқӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ дар ин раванд нақши калидӣ доранд.
Мубориза бо терроризм бояд ҳамаҷониба, пайваста ва дарозмуддат бошад. Тадбирҳои низомӣ ва амниятӣ танҳо як ҷузъи ин муборизаанд. Дар баробари онҳо, чораҳои иҷтимоӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ бояд татбиқ гарданд. Баланд бардоштани сатҳи маърифатнокии аҳолӣ, рушди тафаккури интиқодӣ, пешгирии ифротгароӣ дар фазои иттилоотӣ ва таҳкими нақши ВАО-и масъул аз самтҳои муҳим ба ҳисоб мераванд. Нақши оила ва мактаб дар пешгирии терроризм ниҳоят бузург аст. Оила аввалин муҳити ташаккули шахсият мебошад ва арзишҳое, ки дар он ҷо гузошта мешаванд, метавонанд дар оянда шахсро аз роҳҳои хатарнок эмин доранд. Мактаб ва муассисаҳои таълимӣ бояд на танҳо дониш диҳанд, балки ҷаҳонбинии васеъ, таҳаммулпазирӣ, эҳтиром ба дигарон ва фарҳанги сулҳро ташаккул диҳанд. Омӯзгорон дар ин раванд ҳамчун роҳнамо ва намунаи ахлоқӣ нақши калидӣ мебозанд. Ҳамкории байналмилалӣ ҷузъи ҷудонашавандаи мубориза бо терроризм мебошад. Бо назардошти хусусияти фаромиллии ин падида, мубодилаи иттилоот, таҷриба ва ҳамоҳангсозии тадбирҳо байни давлатҳо аҳамияти ҳалкунанда дорад. Созмонҳои байналмилалӣ, созишномаҳои минтақавӣ ва ҳамкориҳои дуҷониба метавонанд дар ошкор, пешгирӣ ва безараргардонии таҳдидҳои террористӣ саҳми муассир гузоранд.
Дар баробари ин, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон бояд дар маркази сиёсати зиддитеррористӣ қарор дошта бошад. Таҷриба нишон медиҳад, ки нақзи ҳуқуқ, беадолатӣ ва фишори аз ҳад зиёд метавонанд худ ба радикализатсия ва афзоиши норозигӣ оварда расонанд. Аз ин рӯ, мубориза бо терроризм бояд бар пояи қонун, адолат ва эҳтиром ба шаъну шарафи инсон сурат гирад. Терроризм яке аз хатарноктарин таҳдидҳои ҷаҳони муосир мебошад, ки ба сулҳ, амният ва рушди устувори ҷомеаҳо таъсири манфии ҷиддӣ мерасонад. Танҳо бо роҳи муносибати фарогир, ҳамоҳанг ва дарозмуддат – тавассути таҳкими ваҳдати миллӣ, рушди маърифат, эҳтиром ба арзишҳои инсонӣ ва ҳамкории байналмилалӣ – метавон ба ин падида муқовимати муассир нишон дод. Ҷомеае, ки бар пояи дониш, адолат ва ҳамдигарфаҳмӣ бунёд ёфтааст, қодир аст на танҳо ба терроризм муқобилат кунад, балки ояндаи осоишта ва устувори худро таъмин намояд.
Сафаров Илҳом Исмоилович, муовини директор оид ба корҳои тарбиявии Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М.Осимӣ
